CBAM 2026 — raportowanie emisji CO2 i podatek graniczny UE

CBAM, czyli Carbon Border Adjustment Mechanism (Mechanizm Dostosowywania Cen na Granicach), to instrument wprowadzony Rozporządzeniem (UE) 2023/956, który nakłada na importerów towarów spoza UE obowiązek pokrycia kosztów emisji CO2 wbudowanej w sprowadzane produkty. Po ponad dwuletnim okresie przejściowym (1.10.2023 — 31.12.2025), podczas którego obowiązywało wyłącznie raportowanie kwartalne bez płatności, od 1 stycznia 2026 roku rozpoczął się okres definitywny. Oznacza to, że firmy importujące cement, stal, aluminium, nawozy, elektryczność czy wodór muszą teraz nie tylko składać roczne deklaracje, ale również nabywać certyfikaty CBAM w cenie powiązanej z EU ETS. Dla polskich przedsiębiorców krajową władzą odpowiedzialną za CBAM jest Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE) we współpracy z Ministerstwem Klimatu i Środowiska.

Czym dokładnie jest CBAM i dlaczego powstał?

Unia Europejska od lat prowadzi ambitną politykę klimatyczną w ramach systemu EU ETS (Emissions Trading System), który nakłada na europejskich producentów obowiązek zakupu uprawnień do emisji CO2. Problem polegał na tym, że producenci z krajów trzecich — np. z Chin, Turcji czy Indii — nie ponosili analogicznych kosztów, co dawało im przewagę konkurencyjną i prowadziło do tzw. carbon leakage (ucieczki emisji). CBAM wyrównuje te warunki: importer towaru wyprodukowanego poza UE płaci za emisję CO2 wbudowaną w ten towar tyle samo, ile zapłaciłby europejski producent w ramach EU ETS.

Mechanizm ten stanowi element pakietu „Fit for 55" i ma bezpośredni związek z handlem międzynarodowym. Jeśli Twoja firma importuje towary z krajów trzecich i rozlicza WNT czy WDT w ramach transakcji unijnych, powinieneś zweryfikować, czy sprowadzane produkty nie podlegają pod CBAM.

Jakie sektory i towary obejmuje CBAM?

Mechanizm CBAM obejmuje sześć sektorów o wysokiej emisyjności produkcji:

• Cement — klinkier, cement portlandzki, cementy glinowe
• Elektroenergia — energia elektryczna importowana spoza UE
• Nawozy — azotowe, fosforowe, mieszane (w tym mocznik, saletra amonowa)
• Żelazo i stal — surówka, żelazostopy, wyroby hutnicze, rury, druty
• Aluminium — aluminium nieobrobione, wyroby z aluminium, folie
• Wodór — dodany do listy od 2024 roku jako strategiczny nośnik energii

Każdy z tych sektorów jest zdefiniowany przez konkretne kody CN (Combined Nomenclature) w załączniku I do Rozporządzenia 2023/956. Jeśli Twoja firma prowadzi sprzedaż internetową z importem towarów, sprawdź kody celne kupowanych produktów — niektóre wyroby stalowe czy aluminiowe mogą podlegać pod CBAM nawet w przypadku niewielkich ilości.

Próg de minimis — kogo CBAM nie dotyczy?

Nie każdy importer podlega pełnym obowiązkom CBAM. Rozporządzenie przewiduje próg de minimis oparty na masie (mass-based threshold): jeśli łączny roczny import towarów CBAM wynosi poniżej 50 ton, importer nie musi rejestrować się jako authorized CBAM declarant. Uwaga — chodzi o 50 ton towarów objętych CBAM, nie o 50 ton CO2.

Przekroczenie tego progu oznacza obowiązek:

• Rejestracji jako authorized CBAM declarant u krajowej władzy (w Polsce — KOBiZE/MKiŚ)
• Składania rocznych deklaracji CBAM
• Zakupu i umorzenia certyfikatów CBAM

Dla małych importerów poniżej progu 50 ton obowiązki ograniczają się do prowadzenia ewidencji i udostępniania danych na żądanie organów celnych.

Jak wygląda procedura CBAM krok po kroku?

Cała procedura składa się z czterech kluczowych etapów, które każdy importer powyżej progu de minimis musi zrealizować:

1. Rejestracja jako authorized CBAM declarant — wniosek składany do krajowej władzy (KOBiZE). Bez tego statusu nie można legalnie importować towarów CBAM powyżej progu 50 ton rocznie.
2. Monitorowanie i obliczanie emisji wbudowanych — importer musi uzyskać od producenta z kraju trzeciego dane o rzeczywistych emisjach CO2 na tonę produktu lub zastosować wartości domyślne (default values) publikowane przez Komisję Europejską.
3. Zakup certyfikatów CBAM — certyfikaty nabywane od krajowej władzy po cenie odpowiadającej kwartalnej średniej ceny uprawnień EU ETS (w 2026 roku), wyrażonej w euro za tonę CO2. Od 2027 roku cena będzie oparta o średnią tygodniową.
4. Umorzenie (surrender) certyfikatów — do 31 maja każdego roku za rok poprzedni importer musi umorzyć liczbę certyfikatów odpowiadającą tonom CO2 wbudowanej w import. Pierwsze umorzenie: do 31 maja 2027 za rok 2026.

Komisja Europejska opublikowała już pierwsze ceny certyfikatów CBAM za Q1 2026 na swojej oficjalnej stronie, co pozwala importerom kalkulować koszty.

Ile kosztują certyfikaty CBAM w 2026 roku?

Cena certyfikatów CBAM jest bezpośrednio powiązana z ceną uprawnień w systemie EU ETS. W 2026 roku mechanizm ustalania ceny opiera się na kwartalnej średniej ceny aukcyjnej EU ETS. Przy obecnych cenach EU ETS oscylujących wokół 60–70 €/tonę CO2, roczny koszt CBAM dla średniego importera stali może wynieść od kilkunastu do kilkuset tysięcy euro.

Rok	Metoda ustalania ceny	Redukcja bezpłatnych uprawnień EU ETS	Efektywny koszt CBAM
2026	Kwartalna średnia EU ETS	2,5%	Niski (większość sektorów nadal z darmowymi uprawnieniami)
2027	Tygodniowa średnia EU ETS	5%	Rosnący
2028	Tygodniowa średnia EU ETS	10%	Umiarkowany
2029	Tygodniowa średnia EU ETS	22,5%	Istotny
2030	Tygodniowa średnia EU ETS	48,5%	Wysoki
2034	Tygodniowa średnia EU ETS	100%	Pełny (brak bezpłatnych uprawnień)

Kluczowy mechanizm: w 2026 roku importerzy płacą tylko za 2,5% emisji, ponieważ europejscy producenci wciąż otrzymują 97,5% uprawnień bezpłatnie. Wraz ze stopniowym wygaszaniem free allowances koszt CBAM będzie rosnąć rok do roku, aż w 2034 osiągnie pełną cenę EU ETS za każdą tonę CO2 wbudowaną w import.

Harmonogram redukcji bezpłatnych uprawnień EU ETS

Jednym z najważniejszych aspektów CBAM jest liniowe wygaszanie bezpłatnych uprawnień dla europejskich producentów w sektorach objętych mechanizmem. Harmonogram ten bezpośrednio wpływa na efektywny koszt certyfikatów CBAM dla importerów:

Rok	Redukcja bezpłatnych uprawnień	Pozostałe bezpłatne uprawnienia
2026	2,5%	97,5%
2027	5%	95%
2028	10%	90%
2029	22,5%	77,5%
2030	48,5%	51,5%
2034	100%	0%

Oznacza to, że w 2026 roku importer musi kupić certyfikaty pokrywające jedynie 2,5% wbudowanych emisji — reszta jest „zerowana" przez bezpłatne uprawnienia, które otrzymują europejscy producenci. Ale uwaga: do 2030 roku koszt wzrośnie blisko 20-krotnie, a do 2034 — będzie pełny. Firmy powinny już teraz planować strategię zakupową i ewentualną dywersyfikację dostawców.

CBAM a rozliczenia VAT przy imporcie — co się zmienia?

CBAM nie zastępuje cła ani VAT importowego — jest dodatkowym obciążeniem. Oznacza to, że importer nadal rozlicza:

• Cło według stawek Wspólnej Taryfy Celnej
• VAT importowy (23% w Polsce, z możliwością odliczenia)
• Dodatkowo: certyfikaty CBAM za wbudowane emisje CO2

Certyfikaty CBAM nie stanowią podatku w tradycyjnym rozumieniu — to instrument środowiskowy. Nie podlegają odliczeniu jak VAT, ale mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodu w CIT/PIT. Dla firm prowadzących KPiR koszt certyfikatów CBAM księguje się jako pozostały koszt operacyjny.

Jeśli prowadzisz sprzedaż transgraniczną i korzystasz z procedury VAT OSS dla sprzedaży do UE, pamiętaj, że CBAM dotyczy wyłącznie importu z krajów trzecich (spoza UE) — wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów (WNT) nie podlega pod ten mechanizm.

Kto w Polsce odpowiada za CBAM?

W Polsce krajową władzą CBAM jest Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE), działający w strukturach Instytutu Ochrony Środowiska — Państwowego Instytutu Badawczego, pod nadzorem Ministerstwa Klimatu i Środowiska (MKiŚ). To do KOBiZE importer składa:

• Wniosek o status authorized CBAM declarant
• Roczną deklarację CBAM (pierwsza — do 31 maja 2027 za rok 2026)
• Zamówienie na zakup certyfikatów CBAM

KOBiZE prowadzi również krajowy rejestr CBAM, w którym ewidencjonowane są wszystkie certyfikaty — zakupione, umorzone i niewykorzystane. Importer ma prawo do odkupu (buy-back) niewykorzystanych certyfikatów przez krajową władzę — do 1/3 zakupionych w danym roku.

Sankcje za naruszenie obowiązków CBAM

Komisja Europejska przewidziała dotkliwe sankcje za nieprzestrzeganie obowiązków CBAM:

• Brak rejestracji jako authorized declarant przy imporcie powyżej 50 ton rocznie — zakaz dalszego importu towarów CBAM + kara administracyjna
• Nieadekwatne raportowanie emisji — kara około 50 €/tonę błędnie zaraportowanej emisji CO2
• Brak umorzenia wymaganej liczby certyfikatów do 31 maja — kara w wysokości 3-5× ceny certyfikatu CBAM za każdą brakującą tonę CO2
• Celowe zaniżanie emisji — sankcje karne w połączeniu z obowiązkiem zakupu brakujących certyfikatów po cenie bieżącej

Przy cenie certyfikatu rzędu 65 €/tonę, kara 5× oznacza 325 €/tonę CO2 — w przeliczeniu na PLN (kurs ~4,30) to blisko 1 400 PLN za każdą tonę niezaraportowanej emisji. Dla importera sprowadzającego 1 000 ton stali o emisyjności 2 tony CO2/tonę produktu, brak umorzenia certyfikatów może kosztować nawet 2,8 mln PLN w sankcjach.

Najczęstsze błędy

• Brak weryfikacji kodów CN: Wiele firm nie sprawdza, czy importowane wyroby (np. elementy stalowe, aluminiowe profile) podpadają pod kody objęte CBAM. Kod CN towaru determinuje obowiązek — nie nazwa handlowa.
• Mylenie progu 50 ton: Próg dotyczy masy towarów CBAM, nie masy emisji CO2. Importer 60 ton profili aluminiowych podlega obowiązkowi, nawet jeśli emisja wbudowana jest stosunkowo niska.
• Poleganie wyłącznie na wartościach domyślnych: Komisja Europejska publikuje default values dla emisji, ale są one zazwyczaj wyższe niż rzeczywiste. Pozyskanie danych od producenta pozwala obniżyć koszt certyfikatów.
• Brak uwzględnienia emisji pośrednich: W niektórych sektorach (cement, nawozy) CBAM obejmuje również emisje pośrednie z zużytej energii elektrycznej. Pominięcie ich grozi sankcjami za nieadekwatne raportowanie.
• Niedotrzymanie terminu 31 maja: Umorzenie certyfikatów ma sztywny deadline. Nie ma możliwości prolongaty — po terminie automatycznie naliczana jest kara 3-5× ceny certyfikatu.
• Traktowanie CBAM jak jednorazowego obowiązku: To proces ciągły — monitoring emisji u dostawcy, aktualizacja danych, coroczne deklaracje i umorzenia. Wymaga stałego zarządzania.

Jak przygotować firmę do CBAM — praktyczna checklista

Jeśli Twoja firma importuje towary z sektorów objętych CBAM z krajów trzecich, wykonaj następujące kroki:

1. Audyt kodów CN — przejrzyj wszystkie importowane towary i zidentyfikuj te objęte Załącznikiem I do Rozporządzenia 2023/956.
2. Oblicz roczny wolumen — czy przekraczasz próg 50 ton towarów CBAM rocznie?
3. Zarejestruj się w KOBiZE — złóż wniosek o status authorized CBAM declarant, jeśli przekraczasz próg.
4. Skontaktuj dostawców — poproś o dane dotyczące rzeczywistych emisji CO2 na jednostkę produktu (specific embedded emissions).
5. Zaplanuj budżet na certyfikaty — oblicz: tony importu × emisyjność × % redukcji bezpłatnych uprawnień (2,5% w 2026) × cena EU ETS.
6. Wdróż procedurę monitoringu — coroczna deklaracja wymaga ciągłego zbierania danych przez 12 miesięcy.
7. Skonsultuj się z doradcą podatkowym — szczególnie w kontekście księgowania certyfikatów w CIT/PIT i ich wpływu na kalkulację marży.

FAQ

Czy CBAM dotyczy importu z innych krajów UE?

Nie. CBAM dotyczy wyłącznie importu towarów z krajów trzecich (spoza Unii Europejskiej). Wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów (WNT) z innych państw członkowskich UE nie podlega pod ten mechanizm, ponieważ producenci unijni już ponoszą koszty emisji w ramach EU ETS. Jeśli kupujesz stal z Niemiec czy cement z Czech — CBAM Cię nie dotyczy. Ale jeśli importujesz te same produkty z Turcji, Chin czy Rosji — obowiązek powstaje.

Ile wyniesie realny koszt CBAM w 2026 roku dla importera stali?

Przy założeniu: import 500 ton stali walcowanej, emisyjność ~1,8 t CO2/t produktu, cena EU ETS 65 €/t, redukcja bezpłatnych uprawnień 2,5%. Kalkulacja: 500 × 1,8 × 0,025 × 65 € = 1 462,50 € (ok. 6 300 PLN). W 2030 roku ten sam import będzie kosztował: 500 × 1,8 × 0,485 × 65 € = 28 372,50 € (ok. 122 000 PLN). Wzrost prawie 20-krotny w ciągu 4 lat.

Co jeśli dostawca z kraju trzeciego nie chce podać danych o emisjach?

W takiej sytuacji importer musi zastosować wartości domyślne (default values) publikowane przez Komisję Europejską. Wartości te są zazwyczaj wyższe niż rzeczywiste emisje, co oznacza wyższy koszt certyfikatów. W praktyce jest to silna motywacja do zmiany dostawcy na takiego, który udostępnia dane — lub do negocjacji z dotychczasowym. Niektóre firmy wprowadzają klauzule CBAM do umów handlowych, zobowiązujące dostawcę do dostarczania danych emisyjnych.

Czy JDG importujące aluminium podlega CBAM?

Tak, forma prawna nie ma znaczenia. Jednoosobowa działalność gospodarcza (JDG) importująca powyżej 50 ton wyrobów aluminiowych rocznie z krajów trzecich podlega pełnym obowiązkom CBAM — rejestracji jako authorized declarant, rocznym deklaracjom i zakupowi certyfikatów. Poniżej 50 ton — obowiązek ewidencyjny, ale bez konieczności rejestracji i zakupu certyfikatów.

Czy certyfikaty CBAM można odliczyć od podatku?

Certyfikaty CBAM nie podlegają odliczeniu jak VAT naliczony. Stanowią jednak koszt uzyskania przychodu w rozumieniu ustaw o CIT i PIT. Firma na KPiR księguje je w kolumnie 13 (pozostałe wydatki), a firma na pełnej księgowości — jako koszt operacyjny w zespole 4 (usługi obce lub podatki i opłaty, w zależności od przyjętej polityki rachunkowości). Nie stanowią kosztu celnego i nie wchodzą do podstawy naliczenia VAT importowego.

Podsumowanie

CBAM w 2026 roku to początek nowej ery w handlu międzynarodowym z UE. Choć w pierwszym roku efektywny koszt certyfikatów jest niewielki (redukcja bezpłatnych uprawnień wynosi zaledwie 2,5%), harmonogram wygaszania tych uprawnień jest bezlitosny — do 2034 roku importerzy zapłacą pełną cenę EU ETS za każdą tonę wbudowanego CO2. Firmy, które już teraz nie wdrożą procedur monitoringu emisji, rejestracji w KOBiZE i systematycznego zbierania danych od dostawców, narażają się na sankcje rzędu 50 €/tonę za błędne raportowanie lub nawet 3-5× ceny certyfikatu za brak umorzenia. Kluczowe daty to: rejestracja jako authorized CBAM declarant (jak najszybciej), bieżące gromadzenie danych emisyjnych przez cały 2026 rok oraz pierwsze umorzenie certyfikatów do 31 maja 2027. Nie czekaj na ostatnią chwilę — koszt CBAM będzie tylko rosnąć.